Son dört gündür ve İran sokaklarını saran benzeri görülmemiş protestolar bağlamında, Tahran rejimi ülkede interneti neredeyse tamamen engelledi.

Haziran ayında, İsrail ordusunun İran’a yönelik saldırısından kısa bir süre sonra da yetkililer benzer önlemler almıştı. Peki İranlı yetkililer internetin nasıl “fişini çekmeyi” başardı?

Fransız gazetesi Le Monde’a konuşan, ağlar konusunda uzman iki isim; Fransız Jeopolitik Enstitüsü’nden Profesör Frédérick Douzet ve Savoie-Mont-Blanc Üniversitesi’nden Profesör Kavé Salamatian bu soruyu yanıtladı.

İran, Kasım 2019’da benzin fiyatlarındaki artışa karşı düzenlenen protestoları bastırmak için benzer büyüklükte bir internet kesintisi uygulamıştı. Amaç, bilginin sansürlenmesi ve nüfusun kontrol altına alınmasıydı. Buna karşılık, ulusal güvenlik gerekçesiyle, bir saldırıya karşı savunma amacıyla bu ölçekte bir kesinti ilk kez yapılıyor.

İran’ın ulusal ağı kapalı bir devre içinde çalışmaya devam ediyor

Bu kesinti, İran internetini küresel internetten izole etmeyi mümkün kılıyor. Ulusal ağ ile dış dünya arasındaki trafik her iki yönde de kesiliyor. Amaç, dış dünya ile her türlü koordinasyonu engellemek. Buna karşılık, İran’ın ulusal ağı kapalı bir devre içinde çalışmaya devam ediyor.

İnce ayarlı trafik kontrolü yapıldı

Ancak bu kesinti tamamen sızdırmaz değil; iç ağ ile küresel internet arasında az da olsa bir veri trafiğinin sürdüğü görülüyor. Büyük olasılıkla devlet ve stratejik aktörler internete erişmeye devam ediyor. Bu durum, birkaç yıldır yürütülen ve mahalle, hatta bazen bina ölçeğinde kimin internete erişip kimin erişemeyeceğini seçmeye olanak tanıyan ince ayarlı trafik kontrolü çalışmasının bir sonucu. Böylece rejim, kullanıcıları internetten koparırken, bankacılık trafiği gibi ekonominin işlemesi için hayati önemde olan veri akışının devamını sağlayabiliyor.

Hangi IP adreslerinin dış dünyaya bağlanmasına izin vereceklerini seçebilirler

İnternet, ağların ağından oluşur. Her ağ, kendisine ait internet adreslerini (IP) yönetir. IP adresi, internete bağlanırken bir bilgisayara ya da cep telefonuna ağ yöneticisi tarafından verilen kalıcı ya da geçici, benzersiz bir kimliktir. Yetkililer, hangi IP adreslerinin dış dünyaya bağlanmasına izin vereceklerini seçebilir. Ayrıca internet ağının haritasını çok iyi bildikleri için, hangi IP adreslerinin bir bankaya ya da dışarıyla bağlantı kurması gereken bir bakanlığa ait olduğunu da bilirler.

İran’da rejim internet ağının mimarisini tamamen yeniden yapılandırdı

İran rejimi, son on beş yılda internet ağının mimarisini tamamen yeniden yapılandırdı. Bunun nedeni iki yönlü bir tehdit algısıydı: Bir yandan rejimin istikrarını tehdit eden halk ayaklanmaları, diğer yandan internet ağına veya kritik altyapılara yönelik stratejik tehditler. 2009’da Natanz’daki santrifüjlere yönelik siber saldırı, bu riskler konusunda ciddi bir farkındalık yarattı.

Ağ, rejimin kontrolündeki tek bir bağlantı noktasından geçiyor

ERC Dataroutes projesi kapsamında (internet üzerindeki veri akışlarını haritalamayı amaçlayan bir araştırma projesi) ortaya koyulan bu yeni mimari, İran ağından küresel internete giden yolların neredeyse tamamının rejimin kontrolündeki tek bir bağlantı noktasından geçtiğini gösteriyor.

Rejim, küresel internete açılan tek çıkış noktasını kontrol altına almayı başardı

Bu nasıl mümkün oldu? Veriler internette, hem fiziksel (kablolar, uydu bağlantıları) hem de mantıksal yollar üzerinden, bir ağdan diğerine atlayarak dolaşır. İki ağın veri alışverişi yapabilmesi için yöneticiler arasında bir anlaşma olması gerekir ve bu süreç daha sonra otomatik işler. 2008’e kadar İran’daki pek çok farklı ağdan dış dünyaya giden çok sayıda yol vardı. O tarihten sonra yetkililer, uluslararası yaptırımlardan da yararlanarak bu dış bağlantıları yasaklamayı ve küresel internete açılan neredeyse tek çıkış noktasını kontrol altına almayı başardı.

Uzun süreli bir kesinti her halükârda ekonominin işleyişine ciddi zarar verir

Sistemler, bu tür bir kesintinin yapılabilmesi ve küresel internete bağlı olmadan çalışabilmesi için tasarlandı. Ancak uzun süreli bir kesinti, ekonominin işleyişine ciddi zarar verir ve nüfus için katlanılamaz hale gelir. Zaten otoriter rejimlerin, risklere rağmen internet altyapılarını geliştirmelerinin nedeni de bu: açık kalmayı tamamen terk etmeden, açıklığın içinde bir kontrol düzeni kurmaya çalışmak.

Kaynak: Le Monde