Dünyanın önde gelen soya fasulyesi, portakal suyu ve sığır eti ihracatçısı olan Brezilya, küresel ihracatın sırasıyla bu üç kalemde %56, %76 ve %24'ünü temsil ederek 2000'li yıllardan beri tarımsal bir süper güç olarak kendini kanıtlamıştır. Ancak bu rakamlar, bol kaynaklardan ziyade teknolojik çözümlerin bir sonucudur.

1970'lerin başlarında Brezilya, gıda konusunda net ithalatçı bir ülkeydi ve ailelerin %60'ından fazlası kalori açığı çekiyordu. 1973'te, tarımı "ekonomik mucizesinin " temel taşlarından biri haline getirmeye kararlı askeri rejim, Brezilya Tarım Araştırma Kurumu'nu (Embrapa) kurdu.

Bugün halen aktif olan kurumun misyonu, tropikal iklimlere uyum sağlayan bitki türleri yaratmak ve böylece seri üretime olanak sağlamaktır. Bu da mısırdan ete kadar genetiği değiştirilmiş organizmaların (GDO'lar) geliştirilmesinde küresel olarak tanınan bir uzmanlığa yol açmıştır.

Le Monde’un haberine göre Brezilya Zebu [Bos indicus kökenli sığır ırklarına verilen ad] Yetiştiricileri Birliği'nin uluslararası ilişkiler direktörü Bento Mineiro, "Bugün, tropikal sığır genetiği sektöründe tartışmasız lideriz. Dünyanın bu bölgesinde büyük ölçekte gıda üreten tek ülke biziz" diye övünüyor.

Toprak asitliğini düzelten kireçleme (calagem) yöntemiyle topraklar verimli hale getirildi

Brezilya'nın tarımsal patlamasının bir diğer yönü de Cerrado topraklarının dönüşümüdür. Yaklaşık kırk yıl içinde, bu kurak ve ihmal edilmiş ekosistem, Brezilya tarımının kalbi haline geldi. Bu, öncelikle kireçtaşı ve tarımsal alçı gibi malzemeler ekleyerek toprak asitliğini düzelten kireçleme (calagem) yönteminin geliştirilmesi sayesinde gerçekleşti. 

Tarım, yurt dışından gübrelere çok bağımlı

Ülkenin yüzölçümünün dörtte birinden daha azını oluşturan soya fasulyesi, mısır, pamuk ve diğer ürünler, artık bölgedeki tarımsal üretimin %60'ından fazlasını karşılıyor. Bu yöntem, Güney Amerika devinin tarımsal potansiyelini ortaya çıkarırken, aynı zamanda bir zayıflığını da gözler önüne seriyor. Brezilya’da Eğitim ve Araştırma Enstitüsü'nden (Insper-Agro) ekonomist Leandro Gilio, "Brezilya tarımı, büyük ölçüde yurt dışında üretilen gübrelere çok bağımlı" diye belirtiyor.

Gıda ihracatı sayesinde gelen dövizle enflasyon kontrol altına alındı; Çin gibi Brezilya da ticaret fazlası verdi

Bununla birlikte, Brezilya kırk yılda tarımsal verimliliğini neredeyse üç katına çıkardı. Sonuç olarak, sektör ülkenin ekonomik kalkınmasında kilit bir oyuncu haline geldi. Leandro Gilio, "Üretimdeki patlama, arzı artırarak ve ihracat yoluyla döviz üreterek gıda fiyatlarını düşürmeyi mümkün kıldı. Bu döviz, Brezilya ekonomisinde uzun süredir devam eden bir sorun olan enflasyonu kontrol etmeye yardımcı oldu" diye açıklıyor.

Yeni milenyumun başında, üretimdeki artış, özellikle Çin'den gelen Asya talebindeki keskin artışla aynı zamana denk geldi. 2009 yılına gelindiğinde, Çin Brezilya'nın en önemli ticaret ortağı haline gelmişti ve Brezilya da Çin ile ticaret fazlası veren ülkelerin çok özel kulübüne katılarak 2023'te rekor bir seviye olan 51,1 milyar dolar (44 milyar avro) ticaret fazlasına ulaşmıştı.

Örneğin, 2024 yılında Brezilya soya fasulyesi ihracatının %73'ü Çin'e yapıldı. Böylece Avrupa, gelişmekte olan Latin Amerika ekonomisinin toplam ticaretinin sadece %15'ini temsil ederek ikinci sıraya geriledi. Öyle ki, Mercosur ile Avrupa Birliği (AB) arasındaki ticaret anlaşması Brezilya tarım sektörüne sadece marjinal bir fayda sağlayacak. Leandro Gilio, "Önerilen anlaşmanın Brezilya'nın AB'ye ihracat değerinde sadece %2 ila %7'lik bir artışa yol açması bekleniyor" diye açıklıyor.

Eşsiz siyasi güç

Brezilya'nın dış ticaret fazlasının ana itici gücü olan, gayri safi yurtiçi hasılasının neredeyse dörtte birini oluşturan ve ülkedeki her beş işten birini temsil eden tarım sektörü, aynı zamanda eşi benzeri görülmemiş bir siyasi güce de sahip. JBS (2024'te 56,1 milyar euro gelir), Marfrig (2024'te 21 milyar euro) ve Ambev (2024'te 12,3 milyar euro) gibi sektör liderleri tarafından finanse edilen, sektörün çıkarlarıyla aynı çizgide olan bir grup parlamenterden oluşan kırsal kesim grubu, hem Senato'da hem de Temsilciler Meclisi'nde mutlak çoğunluğa sahip olup, hükümet içinde de önemli pozisyonlar elde etti.

Tarım işletmeciliği alanında uzmanlaşmış araştırmacı gazetecilik sitesi De Olho nos Ruralistas’ın koordinatörü Bruno Stankevicius Bassi, “Örneğin, Lula’nın mevcut tarım bakanı Carlos Fávaro, ülkenin en fazla tahıl üreten eyaleti Mato Grosso’daki Soya Üreticileri Birliği’nin (Aprosoja) yönetiminde uzun süre yer aldı” diye vurguluyor. Lobi bu sayede, çevresel sonuçları felaket boyutunda olan ya da yerli halkların topraklarını ciddi biçimde daraltan yasaları zorlanmadan Meclis'ten geçirtiyor.

Kaynak: Le Monde